Rauðir dagar og stórhátíðardagar: hver er munurinn?

„Rauður dagur“ er eitt af þessum orðum sem allir skilja en fæstir hafa flett upp: dagur sem er prentaður með rauðu í dagatalinu af því að hann er lögbundinn frídagur. En ekki eru allir rauðir dagar jafnir. Kjarasamningar gera skýran greinarmun á almennum frídögum og stórhátíðardögum - og sá munur skiptir máli fyrir launin, opnunartíma verslana og jafnvel hvenær má halda dansleik.

Almennir frídagar

Lögbundnir frídagar á Íslandi eru fjórtán talsins, auk aðfangadags og gamlársdags sem eru frídagar eftir kl. 12. Þeirra á meðal eru skírdagur, annar í páskum, uppstigningardagur, annar í hvítasunnu, 1. maí, sumardagurinn fyrsti, frídagur verslunarmanna og annar í jólum. Á þessum dögum á almennt launafólk frí, og sé unnið greiðist yfirvinnukaup samkvæmt kjarasamningi.

Stórhátíðardagar

Stórhátíðardagarnir eru færri og fínni: nýársdagur, föstudagurinn langi, páskadagur, hvítasunnudagur, 17. júní og jóladagur - auk aðfangadags og gamlársdags eftir kl. 12. Sé unnið á stórhátíð greiðist stórhátíðarálag, hæsta álag kjarasamninga, sem er umtalsvert hærra en venjulegt yfirvinnukaup. Hjá verslunarfólki telst frídagur verslunarmanna að auki stórhátíðardagur samkvæmt kjarasamningum þeirra.

Hvað er opið?

Lengi vel settu lög um helgidagafrið verslun og skemmtanahaldi þröngar skorður á helstu helgidögum þjóðkirkjunnar - verslanir máttu ekki hafa opið á föstudaginn langa, páskadag og hvítasunnudag og dansleikir voru bannaðir. Þessi bannákvæði voru felld úr gildi árið 2019 og eftir stendur aðeins að óheimilt er að trufla guðsþjónustu og annað helgihald. Flestar verslanir loka þó áfram á stórhátíðum, bæði af hefð og vegna þess að stórhátíðarálag gerir launakostnaðinn háan.

Dagar sem koma launþegum ekkert við

Svo eru dagarnir sem eru hátíðlegir án þess að vera frí: bolludagur, konudagur, Þorláksmessa og fleiri merkisdagar. Þeir eru svartir í dagatalinu - en oft rauðari í menningunni en margir frídagarnir.

Viltu sjá rauðu dagana í ár? Hér er yfirlit yfir frídaga ársins - og klemmudagarnir sýna hvernig má tengja þá saman í lengri frí.