Gamla íslenska tímatalið: þorri, góa og misserin tvö

Af hverju fagna Íslendingar sumri í apríl, í trássi við veðurfræðina? Svarið liggur í gamla íslenska misseristalinu - tímatali á norrænum grunni sem mótaðist hér á landi á fyrstu öldum byggðar. Það skipti árinu ekki í fjórar árstíðir heldur tvö misseri: sumar og vetur. Og þótt við höfum fyrir löngu tekið upp gregoríska tímatalið lifa lykildagarnir enn góðu lífi í almanakinu.

Tólf mánuðir, tvö misseri

Gamla tímatalið taldi tólf þrjátíu nátta mánuði auk fjögurra aukanátta - og í sumum árum heillar viku, sumarauka, svo tímatalið héldist í takti við sólarganginn. Vetrarmánuðirnir hétu gormánuður, ýlir, mörsugur, þorri, góa og einmánuður; sumarmánuðirnir harpa, skerpla, sólmánuður, heyannir, tvímánuður og haustmánuður. Mánuðirnir hófust ekki á fastri dagsetningu heldur á föstum vikudegi - og þess vegna flakka gömlu dagarnir enn um nokkurra daga bil.

Dagarnir sem lifa

• Bóndadagur - fyrsti dagur þorra, föstudagur á bilinu 19.–25. janúar. Upphaf þorrablótanna.
• Konudagur - fyrsti dagur góu, sunnudagur á bilinu 18.–24. febrúar.
• Sumardagurinn fyrsti - fyrsti dagur hörpu, fimmtudagur eftir 18. apríl. Lögbundinn frídagur og fánadagur frá fornu fari.
• Fyrsti vetrardagur - upphaf gormánaðar, laugardagur á bilinu 21.–27. október.

Að frjósa saman sumar og vetur

Þjóðtrúin fylgist enn með mótum misseranna: frjósi nóttina fyrir sumardaginn fyrsta - að „sumar og vetur frjósi saman“ - boðar það gott og gjöfult sumar. Á sama hátt þótti veðrið á fyrsta vetrardegi segja til um veturinn fram undan.

Gömlu dagarnir standa hlið við hlið við kirkjudagana og nýrri merkisdaga í dagatali Dagvita - og á forsíðunni sérðu alltaf hvaða dagur er næstur.